1. Przedmiot: Umocowanie terenowego organu Straży Granicznej - Komendanta Oddziału Straży Granicznej- do działania na korzyść funkcjonariusza, w przypadku jego bezpodstawnego pomówienia w trakcie wykonywania czynności służbowych o przyjęcie korzyści majątkowej, a postępowanie karne zostało zakończone np. prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu. Jakie przysługują prawnie gwarantowane działania w sferze karnej i odszkodowawczej w przypadku naruszenia wizerunku i dobrego imienia funkcjonariusza?

2. Stan prawny: ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U.2005r., Nr 234, poz. 1997 ze zm.), ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U.1997 r., Nr 88, poz. 553 ze zm.), ustawa z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego(Dz.U.1997 r., Nr 89, poz. 555 ze zm.), ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz.U.1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm.)

Zgodnie z art. 304 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.Kodeks postępowania karnego (Dz.U.1997 r., Nr 89, poz. 555 ze zm., w skrócie k.p.k.) każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa (art. 304 § 2 k.p.k.). W związku z powyższym Komendant Oddziału Straży Granicznej ma obowiązek złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstw określonych w art. 234 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U.1997 r., Nr 88, poz. 553 ze zm., w skrócie k.k.) i w art. 235 k.k., w zależności od podstaw umorzenia postępowania karnego. Art. 234 k.k. penalizuje fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie przestępstwa, w tym i przestępstwa skarbowe, wykroczenia, wykroczenia skarbowe lub przewinienia dyscyplinarnego przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach o te czyny zabronione lub przewinienie dyscyplinarne. Natomiast art. 235 k.k. przewiduje odpowiedzialność karną tego, kto przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, kieruje przeciwko określonej osobie ściganie o przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne albo w toku postępowania zabiegi takie przedsiębierze. W świetle powyższego jest to jedyna prawna możliwość działania Komendanta na korzyść funkcjonariusza w przedstawionym przypadku. Są to bowiem przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, w przeciwieństwie do przestępstw określonych w art. 212 § 1 i 2 k.k. (zniesławienie), których ściganie odbywa się wyłącznie z oskarżenia prywatnego.

Zgodnie z art. 71a ust.1 ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U.2005r.,Nr 234, poz. 1997 ze zm., w skrócie: ustawa) funkcjonariuszowi przysługuje zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną, jeżeli postępowanie karne wszczęte przeciwko niemu o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym. Koszty w wysokości odpowiadającej określonemu w odrębnych przepisach wynagrodzeniu jednego obrońcy zwraca się ze środków Straży Granicznej (art. 71a ust. 2 ustawy).

W przypadku naruszenia wizerunku i dobrego imienia, funkcjonariusz podlega ochronie prawnej przewidzianej także w przepisach prawa cywilnego. Stosownie do art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz.U.1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm., w skrócie: k.c.) ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (art. 24 § 2 k.c.).

Wnioski:

Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że Komendant Oddziału Straży Granicznej nie ma możliwości prawnej do działania w interesie funkcjonariusza w wyżej wymienionym przypadku, za wyjątkiem zawiadomienia o popełnieniu wyżej omówionych przestępstw na szkodę podwładnego funkcjonariusza. Ochrony naruszonego wizerunku i dobrego imienia może dochodzić sam funkcjonariusz, a jeżeli wskutek naruszonego dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, funkcjonariusz może również żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

adwokat Władysław Harkiewicz

Kancelaria Adwokacka adwokata Władysława Harkiewicza
16-400 Suwałki, ul. Kościuszki 66
Tel./fax (087) 563 02 66
Suwałki, dnia 30 listopada 2007 r.